Irlandzki kompromis na unijnym stole. Mniej na innowacje, ale z gwarancją dla spójności

Główny ciężar korekty mają udźwignąć obszary, które jeszcze niedawno wymieniano jako unijne priorytety. Irlandzki plan zakłada redukcję puli na konkurencyjność, dobrobyt i bezpieczeństwo o 67 mld euro – do poziomu 450 mld euro. Z kolei wydatki na działania zewnętrzne Wspólnoty mają stopnieć o około 33 mld euro, zatrzymując się na 157 mld euro. Cięcia nie ominęły też polityki spójności, z której ubyło 1,4 mld euro, co stanowi symboliczne 0,3 proc. względem projektu Komisji.

Skąd ten krok wstecz? Grupa państw określanych mianem oszczędnych, z Niemcami i Holandią na czele, od początku domagała się głębokiego ograniczenia wydatków. Irlandzki minister do spraw europejskich Thomas Byrne tłumaczył w Brukseli, że kompromis jest próbą wyważenia żądań płatników netto z potrzebą finansowania nowych zadań. Podkreślił przy tym, że mimo redukcji nowa perspektywa i tak będzie o 30 procent większa od obecnej, a środki na innowacje oraz obronność ulegną ponad dwukrotnemu zwiększeniu. Pytanie jednak, czy w obliczu globalnego wyścigu technologicznego taka skala wsparcia okaże się wystarczająca.

Najważniejszy element układanki dotyczy tak zwanych kopert narodowych, z których finansowane są dopłaty bezpośrednie dla rolników oraz fundusze regionalne. Irlandia zdecydowała się nie wprowadzać w nich żadnych dodatkowych redukcji. Według relacji Byrne’a utrzymania tego status quo domagała się zdecydowana większość państw członkowskich, w tym część płatników netto. Oszczędności w tym segmencie przesunięto więc na instrumenty kryzysowe, chroniąc bezpośrednie transfery do stolic.

Dokument zawiera również zapisy chroniące regiony o niższym poziomie zamożności. Wprowadzono do niego mechanizm dodatkowego uwzględnienia specyfiki granic z Rosją i Białorusią przy podziale środków na bezpieczeństwo granic.

Równolegle Dublin przedstawił pakiet nowych dochodów własnych, szacowany na 55 mld euro rocznie. Obejmuje on między innymi podniesienie z 75 do 90 procent unijnego udziału we wpływach z mechanizmu CBAM, czyli granicznego podatku węglowego nakładanego na towary importowane spoza Unii.

Dla polskiej dyplomacji kształt propozycji oznacza realizację kluczowego celu negocjacyjnego: zachowanie największej puli środków w całej Unii. Wiceminister spraw zagranicznych Ignacy Niemczycki w komentarzu opublikowanym w serwisie X ocenił nienaruszenie kopert narodowych jako dobrą wiadomość.

Równocześnie Warszawa zwraca uwagę na drugą stronę medalu. Zmniejszenie całkowitego budżetu stoi w sprzeczności z rosnącymi ambicjami politycznymi Unii Europejskiej. Jak zaznaczył Niemczycki, realizacja szerokich planów wymaga adekwatnego zaplecza finansowego. Wiceszef MSZ wskazał też na potrzebę dalszych ustaleń wokół nowych źródeł dochodów, w tym włączenia do budżetu 20 procent wpływów z systemu handlu uprawnieniami do emisji (ETS), co Polska uważa za kierunek wart dopracowania.

Przedstawiony dokument nie kończy dyskusji, lecz otwiera jej najtrudniejszą część. We wtorek projekt trafi pod obrady ministrów do spraw europejskich, a w dniach 15–16 października zajmą się nim przywódcy na szczycie w Brukseli. Choć – jak podsumował Thomas Byrne – nikt nie dostanie wszystkiego, Dublin liczy na wypracowanie ostatecznego porozumienia jeszcze przed końcem roku.

Źródło: Bankier.pl (PAP), opracowanie własne