Czy „Polityka AI 2030” to realny plan budowy wartości, czy jedynie kosztowna próba dogonienia świata?

Rządowa strategia diagnozuje bolesną prawdę: bez własnej infrastruktury polski biznes pozostanie jedynie najemcą w chmurach amerykańskich gigantów. Kluczowym elementem jest budowa fabryk AI i centrów danych. Cel? Osiągnięcie mocy obliczeniowej na poziomie 15 PFLOPS do 2030 roku.

Dla zarządów firm to sygnał, że państwo chce stworzyć „publiczną użyteczność” w obszarze mocy obliczeniowej. Ma to umożliwić rozwój rodzimych modeli językowych, takich jak PLLuM czy Bielik, udostępnianych w modelu open source. To strategiczne przesunięcie – zamiast kupować gotowe licencje od OpenAI, polskie firmy mają budować własne rozwiązania na bazie „narodowych” modeli. Pytanie brzmi jednak: czy 15 PFLOPS w 2030 roku to wciąż będzie pierwsza liga, czy jedynie technologiczne muzeum? W konsultacjach PIIT słusznie dopytuje o mechanizmy monetyzacji – infrastruktura bez jasnego modelu biznesowego dla MŚP stanie się jedynie „kosztownym pomnikiem krzemowym”.

W obszarze finansów strategia stawia na model hybrydowy. Program wsparcia nowych technologii PFR Deep Tech dysponuje pulą 300 mln zł z budżetu publicznego, która ma zostać co najmniej podwojona przez inwestorów prywatnych. Do tego dochodzą wydatki Ministerstwa Cyfryzacji, które po 2026 r. mają przekraczać 100 mln zł rocznie.

Z punktu widzenia przedsiębiorcy państwo chce pełnić rolę „pierwszego klienta” i inwestora wysokiego ryzyka. To kluczowe, bo polski rynek VC tradycyjnie boi się projektów wymagających lat badań (deep-tech). Strategia zakłada powołanie Rady Funduszy Sztucznej Inteligencji, która ma opiniować zasadność tych wydatków. Tu jednak pojawia się dziennikarskie „sprawdzam”: jak uniknąć upolitycznienia tych środków? Biznes w uwagach do strategii jasno wskazuje na potrzebę transparentnych kryteriów, które premiują realną innowacyjność, a nie sprawność w pisaniu wniosków o granty.

Największym wąskim gardłem polskiej gospodarki jest deficyt specjalistów. Braki szacowane na 147 tysięcy osób to bariera, której nie przeskoczy żadna fabryka czipów. Rządowy program „AI for All” zakłada przeszkolenie 100 000 osób do 2030 r.

Dla prezesów firm to wiadomość słodko-gorzka. Z jednej strony państwo bierze na siebie ciężar edukacji masowej, z drugiej – dokument nie precyzuje, jak zatrzymać tych ludzi w kraju. Bez systemowych ulg dla innowatorów Polska ryzykuję rolę „darmowej szkoły” dla globalnych korporacji, które przejmą najlepiej wyszkolone kadry zaraz po kursach finansowanych z budżetu.

Analiza uwag z konsultacji społecznych, szczególnie tych od European Fem Institute (EFI), rzuca światło na aspekty często pomijane w kalkulacjach ROI: bezpieczeństwo i etykę. Strategia wymusza podejście ethics by design. Oznacza to, że systemy AI w Polsce będą musiały posiadać „bezpieczniki” zapobiegające dyskryminacji algorytmicznej i cyberprzemocy już na etapie kodu.

Dla biznesu to ogromne wyzwanie compliance. Wdrożenie unijnego AI Act, do którego polska strategia się odnosi, oznacza, że algorytmy wysokiego ryzyka będą audytowane niemal jak wyroby medyczne czy części lotnicze. Przedsiębiorcy muszą wkalkulować w swoje modele biznesowe koszty „etycznego audytu”, co może spowolnić wdrażanie innowacji, ale w teorii ma zbudować przewagę zaufania na rynkach zachodnich.

Jednym z najkonkretniejszych punktów jest budowa AI HUB Poland. To tu ma dokonać się cyfrowy przełom w administracji: od ochrony zdrowia po wymiar sprawiedliwości. Plan zakłada 10 pilotaży w resortach do 2028 r. Jeśli te programy się powiodą, polskie firmy technologiczne zyskają ogromny, referencyjny rynek zbytu wewnątrz kraju. To szansa na przejście z modelu usługowego (sprzedaż roboczogodzin programistów) na model produktowy (sprzedaż własnych licencji).

Na koniec chciałbym zadać trzy pytania. Uważam, że odpowiedzi na nie pozwolą nam zbliżyć się do odpowiedzi na to, czy mamy tutaj do czynienia z programem, który realnie może coś zmienić, czy tylko PR-ową wydmuszką.

1. Czy dominująca rola podmiotów takich jak Łukasiewicz-AI nie stłumi prywatnej konkurencji?
2. Czy 300 mln zł w funduszu PFR to wystarczająca amunicja w starciu z miliardami płynącymi z USA czy Chin?
3. Czy fabryki AI będą dostępne dla „zwykłego” przedsiębiorcy, czy staną się domeną wybranych grup badawczych i korporacji?

„Polityka AI 2030” to w teorii najbardziej ambitny dokument gospodarczy ostatniej dekady. Daje on przedsiębiorcom mapę, ale to po ich stronie leży ryzyko wyboru drogi. Państwo planuje zbudować autostradę, ale to my musimy dostarczyć samochody, które będą w stanie po niej pędzić bez wypadania z zakrętów regulacyjnych. A mam głęboką nadzieję, że ta infrastruktura naprawdę powstanie i za rok, dwa czy cztery nie będziemy ponownie smutno kiwać głowami, pomrukując, że „znowu w życiu nam nie wyszło”.