S&P ostrzega Polskę przed kryzysem zadłużenia. Dług przekroczy 70 proc. PKB, a koszty jego obsługi będą rosnąć

Polska zachowała swoją dotychczasową ocenę wiarygodności kredytowej dotyczącą zobowiązań w walutach obcych, ale międzynarodowa agencja ratingowa S&P Global Ratings wysłała wyraźny sygnał ostrzegawczy dotyczący kondycji finansów publicznych. W decyzji ogłoszonej 6 listopada 2026 roku zmieniła perspektywę ratingu na negatywną, wskazując, że dalszy wzrost zadłużenia może ograniczyć zdolność państwa do reagowania na przyszłe kryzysy gospodarcze.

Zmiana perspektywy nie jest równoznaczna z obniżeniem samego ratingu w walucie obcej. Oznacza jednak, że agencja dostrzega zwiększone ryzyko pogorszenia wiarygodności kredytowej Polski w przyszłości. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku zobowiązań denominowanych w złotych, których rating został już obniżony z A do A-. Obie oceny znalazły się tym samym na jednakowym poziomie.

Za decyzją stoi przede wszystkim szybkie narastanie nierównowagi budżetowej. Polska należy obecnie do państw o największych deficytach w Europie, a wydatki publiczne rosną w tempie utrudniającym stabilizację długu. S&P ocenia jednocześnie, że napięta sytuacja polityczna może opóźniać działania konieczne do ograniczenia deficytu.

Jednym z najważniejszych ostrzeżeń jest prognoza dotycząca zadłużenia państwa. S&P przewiduje, że do 2029 roku dług netto sektora instytucji rządowych i samorządowych przekroczy 70 proc. produktu krajowego brutto. Oznaczałoby to wzrost o ponad 20 punktów procentowych w ciągu pięciu lat.

Agencja wiąże tę dynamikę z utrzymującymi się wysokimi deficytami, które w latach 2025–2026 wynoszą średnio ponad 7 proc. PKB. Wśród najważniejszych czynników zwiększających wydatki znajdują się nakłady na obronność, wynagrodzenia w sektorze publicznym oraz świadczenia społeczne.

Wydatki na bezpieczeństwo pozostają istotnym obciążeniem budżetu, ale S&P zwraca również uwagę na strukturalny charakter nierównowagi finansowej. Oznacza to, że problemy z deficytem nie wynikają wyłącznie z przejściowych okoliczności, takich jak wzrost cen energii. Znaczna część wydatków jest związana z trwałymi zobowiązaniami państwa, których ograniczenie wymagałoby zmian w polityce fiskalnej.

Deficyt pierwotny, czyli saldo finansów publicznych nieuwzględniające kosztów obsługi długu, wynosi według S&P około 4 proc. PKB. Jest to jeden z najwyższych poziomów wśród państw Unii Europejskiej i poza nią. Oznacza to, że nawet bez uwzględnienia odsetek od zadłużenia wydatki państwa znacząco przekraczają jego dochody.

Agencja nie oczekuje szybkiej poprawy. Prognozuje deficyt sektora general government w wysokości 7,1 proc. PKB w 2027 roku oraz 6,2 proc. w 2028 roku. Dla porównania aktualna prognoza Ministerstwa Finansów dotycząca 2027 roku wynosi 6,7 proc. PKB, a więc jest bardziej optymistyczna.

W ocenie S&P utrzymywanie tak wysokich deficytów będzie prowadziło do dalszego wzrostu zadłużenia i stopniowego ograniczania możliwości finansowych państwa. Im większa część środków publicznych będzie przeznaczana na obsługę wcześniejszych zobowiązań, tym trudniejsze może stać się finansowanie kolejnych potrzeb budżetowych.

Istotnym elementem listopadowej decyzji jest obniżenie ratingu Polski w walucie krajowej z A do A-. Dotychczas zobowiązania denominowane w złotych były oceniane wyżej niż zadłużenie w walutach obcych. S&P zdecydowała się zrezygnować z tego rozróżnienia, uznając, że pogorszenie sytuacji fiskalnej ograniczyło elastyczność finansową państwa.

Polska dysponuje rozbudowanym krajowym rynkiem kapitałowym i prowadzi własną politykę pieniężną. Są to czynniki wspierające zdolność finansowania zadłużenia w złotych. Agencja uznała jednak, że skala nierównowagi budżetowej oraz trudności z podejmowaniem decyzji politycznych zmniejszyły przewagę wynikającą z tych uwarunkowań.

Na ocenę wpłynęła również historia niedotrzymywania celów budżetowych w ostatnim okresie. S&P dostrzega coraz większą rozbieżność między potrzebami finansowymi państwa a możliwościami przeprowadzenia dostosowań fiskalnych, które mogłyby ograniczyć tempo przyrostu długu.

W praktyce negatywna perspektywa oznacza podwyższone ryzyko kolejnego obniżenia oceny kredytowej. Do takiej decyzji mogłoby dojść, gdyby nierównowaga finansów publicznych utrzymywała się, a zadłużenie rosło szybciej od wcześniejszych prognoz.

Rosnące zadłużenie oznacza również większe wydatki na odsetki. S&P przewiduje, że w latach 2026–2029 koszty obsługi długu publicznego będą odpowiadały średnio około 8 proc. dochodów budżetowych.

To istotne obciążenie, ponieważ pieniądze przeznaczane na odsetki nie mogą zostać wykorzystane do finansowania innych wydatków państwa. Wraz ze wzrostem zobowiązań i kosztów ich finansowania zwiększa się więc presja na dochody publiczne.

Agencja dostrzega możliwość ograniczania kosztów poprzez zwiększenie emisji krótkoterminowych papierów skarbowych, które mogą być niżej oprocentowane. Nie zmienia to jednak podstawowej oceny, zgodnie z którą wydatki na obsługę długu będą rosły.

S&P zwraca również uwagę na zachowanie rentowności polskich obligacji skarbowych. W ostatnim okresie zwiększały się one bardziej niż w innych państwach, co może wskazywać na rosnące obawy inwestorów dotyczące sytuacji fiskalnej Polski. W niekorzystnym scenariuszu dalsze pogorszenie nastrojów mogłoby doprowadzić do wzrostu kosztów finansowania oraz wymuszenia szybszej redukcji deficytu.

Jednocześnie agencja podkreśla, że Polska nadal ma dostęp do istotnych źródeł finansowania. Rozwinięty krajowy system finansowy, fundusze emerytalne i przedsiębiorstwa ubezpieczeniowe zapewniają znaczący potencjał zakupów obligacji skarbowych. Dług publiczny stanowi obecnie ponad 25 proc. aktywów polskiego sektora bankowego, a sektor instytucji rządowych i samorządowych dysponuje rezerwą gotówkową szacowaną na około 6 proc. PKB.

Dodatkowym źródłem finansowania pozostają międzynarodowe rynki kapitałowe oraz preferencyjne kredyty w ramach programów unijnych, w szczególności SAFE.

S&P ocenia, że poważne zmniejszenie nierównowagi budżetowej przed wyborami parlamentarnymi w 2027 roku jest mało prawdopodobne. Jedną z przyczyn są napięcia polityczne utrudniające uzgadnianie reform oraz ograniczanie wydatków.

Rząd Donalda Tuska mierzy się z problemami w realizacji części programu legislacyjnego. Znaczenie ma prawo weta prezydenta Karola Nawrockiego, a także brak większości trzech piątych głosów w Sejmie, która pozwalałaby odrzucać prezydenckie weta.

W takich warunkach przeprowadzenie zmian fiskalnych wymagających współpracy różnych ośrodków władzy może być szczególnie trudne. Agencja zakłada, że przed wyborami rząd będzie unikał ograniczania świadczeń społecznych wprowadzonych po pandemii, natomiast propozycje reform podatkowych mogą napotykać opór prezydenta.

Dodatkowym problemem jest utrzymująca się polaryzacja polityczna. S&P wskazuje między innymi na spory dotyczące Trybunału Konstytucyjnego, sądownictwa oraz możliwych konsekwencji postępowania zmierzającego do postawienia prezesa NBP przed Trybunałem Stanu.

Zdaniem agencji napięcia między instytucjami mogą ograniczać przewidywalność polityki gospodarczej. Utrudniają również przygotowanie wieloletniego planu redukcji deficytu, który wymagałby podejmowania decyzji wykraczających poza jeden rok budżetowy.

S&P dostrzega ponadto możliwość wystąpienia presji na szybką konsolidację fiskalną w latach 2029–2030. Mogłaby ona wynikać zarówno ze zbliżania się do krajowych ograniczeń zadłużenia, jak i ze wzrostu kosztów finansowania na rynkach. Gwałtowne cięcia wydatków w takim scenariuszu mogłyby jednak negatywnie wpływać na wzrost gospodarczy.

Mimo negatywnej oceny kierunku zmian finansów publicznych S&P dostrzega istotne atuty polskiej gospodarki. Najważniejszym z nich pozostaje odporność na zewnętrzne wstrząsy oraz zdolność do utrzymywania wzrostu gospodarczego.

Agencja prognozuje, że w latach 2027–2029 realny wzrost PKB Polski wyniesie średnio około 3 proc. rocznie. Oczekuje przy tym stopniowego wygasania impulsu inwestycyjnego finansowanego ze środków Unii Europejskiej, ale bez gwałtownego pogorszenia dynamiki gospodarczej.

Część płatności związanych z Krajowym Planem Odbudowy zostanie przesunięta na 2027 rok, a inwestycje prywatne mają stopniowo nabierać tempa. Dodatkowym czynnikiem wspierającym aktywność gospodarczą pozostanie popyt krajowy.

Nie oznacza to jednak braku zagrożeń. Trzy czwarte polskiego eksportu trafia do pozostałych państw Unii Europejskiej, dlatego perspektywy krajowej gospodarki są silnie uzależnione od sytuacji u europejskich partnerów handlowych. Szczególne znaczenie ma kondycja niemieckiego przemysłu, który pozostaje jednym z ważnych odbiorców polskich produktów.

Wśród pozostałych czynników ryzyka znajdują się wyższe koszty finansowania, utrzymująca się niepewność dotycząca popytu zagranicznego oraz napięcia geopolityczne. Agencja przewiduje również umiarkowane pogorszenie salda rachunku bieżącego w latach 2026–2027, związane między innymi z wyższymi cenami importowanej energii, silnym popytem krajowym oraz importem uzbrojenia.

Jednocześnie Polska zachowuje mocną pozycję w eksporcie usług. Nadwyżka w tym obszarze przekracza 4 proc. PKB, przede wszystkim dzięki działalności w sektorach usług biznesowych, technologii informacyjno-komunikacyjnych oraz logistyki.

Negatywna perspektywa oznacza, że S&P będzie szczególnie uważnie obserwować przyszłe decyzje budżetowe i tempo wzrostu zadłużenia. Dalsza obniżka ratingu byłaby możliwa w przypadku utrzymywania się wysokich deficytów, szybszego od prognoz przyrostu długu oraz dalszych trudności z przeprowadzaniem reform fiskalnych.

Czynnikiem zwiększającym ryzyko mogłaby być także eskalacja rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie. S&P uwzględnia zagrożenia dla bezpieczeństwa Polski, choć ocenia, że dotychczasowe skutki gospodarcze incydentów związanych z bezpieczeństwem były ograniczone. Znaczenie mają również polskie zdolności odstraszania oraz obecność kraju w strukturach NATO.

Perspektywa ratingu mogłaby natomiast powrócić do stabilnej, gdyby rząd podjął działania prowadzące do trwałego i znaczącego ograniczenia deficytów. Warunkiem byłoby stopniowe obniżanie zadłużenia przy uniknięciu poważnych negatywnych konsekwencji dla wzrostu gospodarczego.

Ostatecznie problem polskich finansów publicznych nie sprowadza się do samej wielkości długu. S&P dostrzega również zdolność gospodarki do wzrostu, rozwinięty rynek finansowy oraz dostęp do środków unijnych. Największe zastrzeżenia dotyczą jednak utrzymującej się nierównowagi między dochodami a wydatkami państwa oraz ograniczonych możliwości jej zmniejszenia.

Najbliższe lata będą zatem sprawdzianem zdolności polskiej administracji do ustabilizowania finansów publicznych bez gwałtownego hamowania gospodarki. Według agencji szybka konsolidacja mogłaby osłabić wzrost, natomiast jej dalsze odkładanie zwiększałoby zadłużenie i koszty finansowania. Utrzymanie obecnej oceny kredytowej będzie zależało w dużej mierze od tego, czy uda się znaleźć równowagę między tymi dwoma wyzwaniami.

Źródło: PAP Biznes / WNP, 6 listopada 2026 r., opracowanie własne