Zagraniczny kapitał przestał napływać do Polski. Firmy reinwestują zyski, ale nowych inwestycji jest coraz mniej

Polska przez ponad trzy dekady budowała swoją pozycję gospodarczą między innymi dzięki napływowi kapitału zagranicznego. Międzynarodowe przedsiębiorstwa otwierały zakłady produkcyjne, centra logistyczne i oddziały usługowe, zwiększając zatrudnienie oraz uczestnicząc w modernizacji krajowej gospodarki. Najnowsze dane pokazują jednak, że model rozwoju oparty na przyciąganiu kolejnych inwestorów zaczyna napotykać ograniczenia.

W 2025 roku wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) w Polsce wyniosła 17,4 mld dolarów. Sama kwota nie wskazuje na gwałtowne wycofywanie się międzynarodowych przedsiębiorstw z naszego rynku. Problem pojawia się dopiero po przeanalizowaniu źródeł tego kapitału. Zdecydowaną większość wyniku stanowią bowiem środki wypracowane przez firmy już działające w Polsce, które zostały zatrzymane w ich krajowych spółkach. Znacznie mniejsza część pochodzi z nowych inwestycji kapitałowych.

Taka struktura przepływów pokazuje rosnącą różnicę między działalnością dotychczasowych inwestorów a zdolnością Polski do pozyskiwania kolejnych przedsięwzięć. Zagraniczne przedsiębiorstwa nadal pozostawiają w kraju znaczną część zarabianych pieniędzy, ale napływ nowego kapitału jest znacznie słabszy.

Według analizy Polskiego Instytutu Ekonomicznego w 2025 roku zagraniczne przedsiębiorstwa reinwestowały w Polsce zyski o łącznej wartości 18,5 mld dolarów. Rok wcześniej kwota ta wynosiła 14,7 mld dolarów, co oznacza wzrost o 26 proc.

Reinwestowane zyski stanowiły aż 106 proc. całkowitego napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Na pierwszy rzut oka może wydawać się to sprzeczne, ponieważ jedna część inwestycji była większa niż ich łączna wartość. Wynika to jednak z ujemnego salda innych składników BIZ, które pomniejszyły ostateczny wynik.

Reinwestowanie zysków oznacza, że właściciele zagranicznych przedsiębiorstw nie wypłacają wszystkich zarobionych pieniędzy w formie dywidendy, lecz pozostawiają część kapitału w polskich spółkach. Środki te mogą finansować rozbudowę działalności, zakup maszyn, rozwój nowych produktów czy zwiększanie zatrudnienia. Mogą jednak również pozostawać w firmie jako rezerwy finansowe lub służyć rozliczeniom wewnątrz międzynarodowej grupy.

Z tego względu wysoka wartość reinwestowanych zysków nie jest jednoznaczna z realizacją nowych projektów produkcyjnych. Pokazuje, że dotychczasowi inwestorzy zatrzymują w Polsce część wygenerowanego kapitału, ale nie pozwala określić, jaka kwota rzeczywiście została przeznaczona na zwiększenie zdolności produkcyjnych.

Jednocześnie tak wysoki poziom reinwestycji świadczy o utrzymującej się aktywności zagranicznych przedsiębiorstw na polskim rynku. Obecne dane nie oznaczają masowego odpływu firm ani likwidowania ich działalności.

Znacznie mniej korzystnie wygląda kategoria inwestycji kapitałowych obejmujących akcje i udziały. W 2025 roku jej wartość wyniosła 4,3 mld dolarów. Jest to wynik wyraźnie niższy od wartości zysków reinwestowanych przez przedsiębiorstwa już obecne w Polsce.

Dodatkowo saldo instrumentów dłużnych osiągnęło minus 5,4 mld dolarów. Kategoria ta obejmuje między innymi zobowiązania i rozliczenia finansowe między podmiotami należącymi do tych samych międzynarodowych grup kapitałowych. Ujemny wynik oznacza, że w ujęciu netto przepływy w tym obszarze zmniejszały całkowitą wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych.

W efekcie dodatnie inwestycje w akcje i udziały nie zrównoważyły ujemnego salda instrumentów dłużnych. Ostateczny wynik BIZ został więc ukształtowany przede wszystkim przez zyski zatrzymane przez przedsiębiorstwa już funkcjonujące na polskim rynku.

Analitycy Polskiego Instytutu Ekonomicznego Dominik Kopiński i Marek Wąsiński oceniają tę sytuację jako stagnację napływu nowych bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Oznacza to, że mimo utrzymującego się znaczenia kapitału zagranicznego w gospodarce Polska ma coraz większe trudności z pozyskiwaniem nowych środków.

Nie każda inwestycja w akcje i udziały oznacza przy tym budowę nowego zakładu lub uruchomienie kolejnej działalności od podstaw. Tego rodzaju przepływy mogą obejmować różne operacje kapitałowe. Podobnie ujemne saldo instrumentów dłużnych nie jest automatycznie dowodem wycofywania się inwestorów z polskiego rynku. Najważniejszym sygnałem pozostaje łączna struktura przepływów, w której dominują środki wypracowane wcześniej w kraju.

Na tle Europy Środkowo-Wschodniej Polska wyróżnia się stosunkowo dużą częścią zysków, którą zagraniczni inwestorzy decydują się pozostawić w swoich krajowych spółkach.

Według danych PIE w latach 2019–2025 przedsiębiorstwa z udziałem zagranicznego kapitału reinwestowały w Polsce średnio 56 proc. osiąganych zysków. Był to jeden z najwyższych wyników w regionie. Dla porównania w Czechach wskaźnik ten wynosił około 35 proc.

Różnica wskazuje na odmienne sposoby zarządzania kapitałem wypracowywanym przez zagraniczne przedsiębiorstwa. W Polsce większa część zysków pozostawała w spółkach zależnych, zamiast być przekazywana właścicielom.

Z punktu widzenia gospodarki może to mieć istotne znaczenie. Kapitał pozostawiony w przedsiębiorstwie zwiększa możliwości finansowania jego dalszej działalności bez konieczności pozyskiwania dodatkowych środków zewnętrznych. Firmy mogą wykorzystywać go do modernizacji, rozwijania nowych technologii lub zwiększania skali produkcji.

Nie wszystkie reinwestowane środki muszą jednak prowadzić do takich rezultatów. Część może być zatrzymywana w formie rezerw, a część wykorzystywana do innych operacji finansowych. Sama wartość reinwestowanych zysków nie pozwala więc określić skali rzeczywistego wzrostu nakładów na środki trwałe czy badania i rozwój.

Znaczenie kapitału zagranicznego dla polskiej gospodarki pozostaje bardzo duże. Według raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego skumulowany napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w latach 1990–2025 osiągnął 407,7 mld dolarów. Kwota ta odpowiada około 40 proc. wartości polskiego PKB w 2025 roku.

Obecność międzynarodowych przedsiębiorstw jest również ważna dla rynku pracy. Pod koniec 2024 roku firmy z kapitałem zagranicznym zatrudniały w Polsce 2,23 mln osób. Oznacza to, że ich działalność jest istotnym elementem krajowego rynku zatrudnienia i funkcjonowania wielu sektorów gospodarki.

Dotychczasowe inwestycje umożliwiły rozwój rozbudowanego zaplecza produkcyjnego i usługowego. Obecnie coraz ważniejsze staje się jednak nie tylko utrzymanie tej skali działalności, lecz również przyciąganie przedsięwzięć, które zwiększają zaawansowanie technologiczne gospodarki.

W latach 2020–2025 zaledwie 14,1 proc. analizowanych projektów zagranicznych zostało zaliczonych do inwestycji o najwyższym potencjale modernizacyjnym. Oznacza to, że tylko niewielka część przedsięwzięć została zakwalifikowana do grupy, która może w największym stopniu wspierać rozwój technologiczny polskiej gospodarki.

Jest to istotna kwestia w kontekście przyszłej konkurencyjności kraju. Sam napływ kapitału nie przesądza bowiem o jego wpływie na produktywność i innowacyjność. Znaczenie mają również rodzaj realizowanej działalności, zastosowane technologie oraz możliwości rozwijania kompetencji pracowników.

Przez wiele lat jednym z atutów Polski w rywalizacji o bezpośrednie inwestycje zagraniczne były relatywnie niskie koszty pracy. Rosnące wynagrodzenia i ceny energii stopniowo ograniczają jednak znaczenie tej przewagi.

Dla przedsiębiorstw podejmujących decyzje o lokalizacji nowych inwestycji coraz ważniejsze stają się inne czynniki: dostępność wykwalifikowanych pracowników, jakość infrastruktury, zaplecze badawczo-rozwojowe oraz stabilność warunków prowadzenia działalności.

Zmiana ta oznacza, że Polska musi w większym stopniu konkurować o inwestycje wymagające zaawansowanych kompetencji, a nie wyłącznie relatywnie taniej siły roboczej. Szczególne znaczenie mają przedsięwzięcia, które mogą przyczyniać się do transferu technologii, rozwijania nowych produktów i zwiększania zdolności innowacyjnych krajowych przedsiębiorstw.

Wysoki udział reinwestowanych zysków stanowi przy tym ważny zasób. Zagraniczne firmy już obecne w Polsce dysponują kapitałem, który potencjalnie może finansować kolejne projekty. Nie zastępuje to jednak potrzeby przyciągania nowych inwestorów i nowych przedsięwzięć.

Dane za 2025 rok pokazują dwa równoległe zjawiska. Z jednej strony Polska pozostaje ważnym miejscem prowadzenia działalności dla zagranicznych przedsiębiorstw, które reinwestują znaczną część swoich zysków. Z drugiej strony napływ nowego kapitału jest słaby, a ujemne saldo instrumentów dłużnych dodatkowo obniża łączną wartość bezpośrednich inwestycji zagranicznych.

Rosnąca wartość reinwestowanych zysków nie oznacza więc, że polska gospodarka przyciąga coraz więcej nowych projektów. Może świadczyć o utrzymywaniu zainteresowania dotychczasowych inwestorów, lecz nie jest wystarczającą miarą rozwoju nowych zdolności produkcyjnych.

Długoterminowym wyzwaniem staje się także struktura inwestycji. Przy udziale projektów o najwyższym potencjale modernizacyjnym wynoszącym 14,1 proc. coraz większego znaczenia nabiera zdolność pozyskiwania przedsięwzięć związanych z nowymi technologiami, badaniami i rozwojem oraz działalnością wymagającą wysoko wykwalifikowanych pracowników.

Polska zgromadziła przez ostatnie dekady znaczący kapitał zagraniczny, a przedsiębiorstwa międzynarodowe zatrudniają ponad 2,2 mln osób. Utrzymanie tego potencjału pozostaje ważne, ale dalsza modernizacja gospodarki będzie zależała również od zdolności przyciągania nowej generacji inwestycji. Samo zatrzymywanie zysków przez firmy już obecne na rynku może okazać się niewystarczające, aby utrzymać dotychczasowe tempo przemian gospodarczych.

Źródło: Skarbiec.biz, na podstawie analiz Polskiego Instytutu Ekonomicznego, opracowanie własne