Pożyczka SAFE coraz droższa. Polska może zapłacić o ponad 12 mld zł więcej samych odsetek

Polska przygotowuje się do wykorzystania jednego z największych instrumentów finansowania wydatków obronnych, ale warunki ekonomiczne programu SAFE zmieniają się jeszcze przed pełnym uruchomieniem środków. Rosnący kurs euro i wyższe koszty pozyskiwania kapitału przez Komisję Europejską sprawiają, że pożyczka, która początkowo wydawała się korzystniejsza, może oznaczać większe obciążenia dla finansów publicznych, niż zakładano podczas przygotowywania programu.

Nominalna kwota przyznanego Polsce finansowania pozostaje niezmieniona i wynosi 43,7 mld euro. Zwiększyła się jednak jego wartość w złotych, a równocześnie wzrosło oprocentowanie stanowiące podstawę kalkulacji przyszłych kosztów. Oba zjawiska działają niezależnie, choć ich łącznym skutkiem jest pogorszenie warunków finansowych przedsięwzięcia z perspektywy polskiego budżetu.

Sytuacja zwraca uwagę na znaczenie ryzyka walutowego przy finansowaniu wieloletnich inwestycji publicznych. Pożyczka zaciągana w euro może zapewniać niższe oprocentowanie niż zadłużenie pozyskiwane na rynku krajowym, ale jednocześnie uzależnia wartość przyszłych zobowiązań w złotych od kursu wspólnej waluty.

Jeszcze pod koniec maja 2026 roku, kiedy podpisywano pierwsze umowy związane z programem SAFE, euro kosztowało około 4,21 zł. Przy takim kursie finansowanie w wysokości 43,7 mld euro odpowiadało mniej więcej 184 mld zł. Kilka miesięcy później kurs wzrósł do około 4,40 zł, co podniosło wartość tego samego zobowiązania do około 192 mld zł.

Różnica wynosząca około 8 mld zł nie wynika z przyznania Polsce dodatkowych środków ani ze zwiększenia nominalnej wartości pożyczki. Jest rezultatem zmiany kursu walutowego, według którego przeliczane jest zobowiązanie wyrażone w euro. Polska nadal ma otrzymać 43,7 mld euro, lecz kwota ta odpowiada obecnie większej wartości w krajowej walucie.

Wyraźniejsze osłabienie złotego rozpoczęło się we wrześniu, kiedy euro kosztowało około 4,33–4,35 zł. Na przełomie października i listopada kurs osiągał nawet 4,42 zł. W ciągu kilku miesięcy zmiana notowań przełożyła się więc na zauważalny wzrost złotowej wartości planowanego finansowania.

Drugim czynnikiem zwiększającym przewidywany koszt programu jest wzrost oprocentowania. W 2025 roku, podczas prac nad mechanizmem SAFE, koszt finansowania wynosił 3,17 proc. W kolejnych miesiącach wzrósł do 3,32 proc., a według danych Komisji Europejskiej za pierwsze półrocze 2026 roku osiągnął 3,40 proc.

Różnica wynosi 0,23 punktu procentowego względem pierwotnego poziomu. Przy finansowaniu liczonym w dziesiątkach miliardów euro nawet tak niewielka zmiana stawki ma duże znaczenie dla łącznej kwoty odsetek.

Mechanizm SAFE nie przewiduje ustalenia jednego oprocentowania dla całego programu na cały okres jego trwania. Warunki finansowania są uzależnione od kosztów emisji obligacji przez Komisję Europejską. Poszczególne transze przypisywane są do odpowiednich koszyków obligacji, a ich koszt zależy od okresu, w którym Unia pozyskuje środki na rynkach kapitałowych.

Oznacza to, że oprocentowanie może być aktualizowane w kolejnych latach. Ministerstwo Finansów wskazuje, że znaczenie ma półrocze, w którym Komisja Europejska przeprowadza finansowanie danej części programu. Obecny poziom 3,40 proc. nie jest zatem gwarantowaną stawką dla wszystkich przyszłych transz.

Dla Polski oznacza to konieczność uwzględniania zmieniających się warunków finansowania również w kolejnych etapach realizacji programu. Wartość przyznanych środków pozostaje ustalona, ale ich ostateczny koszt odsetkowy będzie zależał od sytuacji na rynku obligacji.

Wpływ zmian oprocentowania na całkowity koszt pożyczki pokazują wyliczenia przedstawione przez „Fakt”. Przy pierwotnej stawce 3,17 proc. łączne odsetki oszacowano na 38,8 mld euro. W wariancie uwzględniającym oprocentowanie 3,32 proc. wyniosłyby 40,6 mld euro, natomiast przy stawce 3,40 proc. osiągnęłyby 41,6 mld euro.

Różnica między pierwszym a ostatnim scenariuszem wynosi 2,8 mld euro. Przy kursie 4,40 zł odpowiada to około 12,3 mld zł dodatkowych kosztów odsetkowych. Nie jest to jednak kwota, którą Polska musi obecnie jednorazowo dopłacić. Wyliczenia przedstawiają szacunkowy koszt finansowania w różnych wariantach oprocentowania. Ostateczna suma odsetek będzie zależała od rzeczywistych warunków finansowania poszczególnych transz i przebiegu spłaty zobowiązań.

Wzrost kosztów pozostaje mimo to istotny z perspektywy planowania wieloletnich wydatków budżetowych. Połączenie wyższego oprocentowania z osłabieniem krajowej waluty może zwiększać obciążenia związane z obsługą długu, nawet jeśli sama kwota dostępnego finansowania w euro nie ulega zmianie.

Rosnące koszty programu nie oznaczają jednak, że unijna pożyczka przestała być finansowo atrakcyjna. Ministerstwo Finansów podkreśla, że Komisja Europejska może pozyskiwać pieniądze taniej niż Polska samodzielnie, między innymi dzięki wyższej wiarygodności kredytowej Unii Europejskiej i większej płynności rynku unijnych obligacji denominowanych w euro.

W porównaniu przygotowanym przez „Fakt” przyjęto również dwa scenariusze alternatywnego finansowania wydatków obronnych za pomocą polskich obligacji. Przy oprocentowaniu dziesięcioletnich papierów skarbowych na poziomie 6,18 proc. szacowane łączne odsetki wyniosłyby 75,6 mld euro. W przypadku polskich obligacji denominowanych w euro, których rentowność wynosiła 3,74 proc., koszt odsetkowy oszacowano na 45,7 mld euro.

Oba warianty wypadają drożej niż SAFE przy oprocentowaniu 3,40 proc. W pierwszym z nich różnica jest szczególnie duża, ponieważ szacunkowe koszty odsetek niemal dwukrotnie przewyższają te przypisywane unijnemu programowi. W drugim przewaga SAFE jest mniejsza, ale nadal wynosi kilka miliardów euro.

Porównanie wskazuje, że nawet po wzroście oprocentowania unijny mechanizm może zapewniać Polsce korzystniejsze warunki finansowania zakupów obronnych. Nie eliminuje to ryzyka walutowego ani możliwości dalszych zmian oprocentowania, lecz pokazuje, że samodzielne pozyskanie podobnej kwoty na rynku mogłoby być droższe.

Wartość programu SAFE dla Polski wynosi 43,7 mld euro i ta kwota nie uległa zmianie. W ciągu kilku miesięcy zmieniły się jednak dwa istotne parametry wpływające na koszty zadłużenia. Osłabienie złotego zwiększyło wartość pożyczki w krajowej walucie o około 8 mld zł, natomiast wzrost oprocentowania z 3,17 do 3,40 proc. podniósł szacunkowe koszty odsetkowe o równowartość ponad 12 mld zł.

Obu tych wartości nie należy bezpośrednio sumować jako potwierdzonego dodatkowego rachunku do zapłaty. Pierwsza opisuje zmianę złotowej wyceny kapitału pożyczki, a druga różnicę między prognozowanymi kosztami odsetkowymi w odmiennych wariantach oprocentowania.

Dla polskich finansów publicznych istotne będzie zatem zarządzanie zarówno ryzykiem walutowym, jak i kosztami przyszłych transz. SAFE nadal pozostaje według przedstawionych porównań tańsze niż samodzielne finansowanie analogicznych wydatków przez Polskę. Ostateczna skala tej przewagi będzie jednak zależała od kursu euro, warunków pozyskiwania środków przez Komisję Europejską i harmonogramu spłaty zobowiązań.

Źródło: Money.pl, na podstawie ustaleń i wyliczeń „Faktu” oraz informacji Ministerstwa Finansów i Komisji Europejskiej, opracowanie własne