Jak oswoić różnice kulturowe, by wspierały relacje i ułatwiały transakcje

Wynika to głównie z faktu, że na kulturę patrzymy powierzchownie: widzimy gesty, słyszymy sposób mówienia, obserwujemy rytuały, ale rzadko zastanawiamy się nad tym, co stoi za nimi naprawdę. Tymczasem prawdziwa natura różnic kulturowych dotyczy nie formy, lecz tożsamości – tego, co dla ludzi z danej kultury jest ważne i co starają się chronić poprzez określone zachowania.

Zrozumienie tej logiki pozwala spojrzeć na różnorodność narodową z dużo większym spokojem. Zamiast irytować swoją odmiennością, zaczyna ona tłumaczyć zachowania partnerów biznesowych, a tym samym ułatwia budowanie relacji opartych na szacunku i efektywnej współpracy.

Choć różnic kulturowych można wskazać wiele, najważniejsze z nich dotyczą trzech fundamentalnych obszarów: postrzegania czasu, relacji międzyludzkich oraz funkcjonowania w otoczeniu. To właśnie te obszary ujawniają się podczas negocjacji, spotkań, wspólnych projektów i podejmowania decyzji.

Postrzeganie czasu jest być może najbardziej charakterystycznym elementem kulturowej odmienności. Są kraje, w których „czas to pieniądz” i transakcje powinny być zawierane szybko. Istnieją też kultury, gdzie czas jest przede wszystkim przestrzenią do budowania relacji, a dobre relacje są warunkiem koniecznym jakiegokolwiek biznesu. Spóźnienia, planowanie krótkoterminowe lub wielomiesięczne horyzonty, rytm dnia, rytm tygodnia, a nawet rytm roku – wszystko to ma wpływ na dynamikę współpracy.

Podobnie relacje międzyludzkie mogą być albo fundamentem, albo tylko tłem działań. W kulturach relacyjnych autorytety, hierarchia, szacunek i honor mają znaczenie pierwszorzędne; w kulturach protransakcyjnych liczy się przede wszystkim treść dokumentów, konkret i profesjonalizm. Z kolei stosunek do otoczenia przejawia się w sposobie celebrowania świąt, wrażliwości na symbolikę czy podejściu do społecznych rytuałów, które dla jednych wydają się naturalne, a dla innych niekonieczne.

W różnych częściach świata czas płynie w innym tempie – nie obiektywnie, ale subiektywnie. Kultury krótkoterminowe dążą do szybkich efektów, sprawnego domykania tematów i dynamicznej współpracy. Kultury długoterminowe wprowadzają więcej spokoju i uważności. Zanim przejdą do sedna, chcą poznać partnera, obdarzyć go zaufaniem i upewnić się, że współpraca ma sens nie tylko dziś, ale także za dekadę.

Do tego dochodzi kwestia punktualności, która potrafi odgrywać rolę decydującą. Niezwykle surowe podejście w krajach takich jak Niemcy kontrastuje z naturalnym przyzwoleniem na spóźnienia w kulturach arabskich czy południowoeuropejskich. Godziny pracy, przerwy, rytuały dnia i tygodnia również dyktują tempo współpracy – a nieznajomość tych zasad potrafi prowadzić do niepotrzebnych napięć lub błędnych oczekiwań. Podobnie jest z rocznym rytmem pracy, w którym święta – od Bożego Narodzenia po Ramadan czy chiński Nowy Rok – potrafią całkowicie wyciszyć świat biznesu.

Równość i hierarchiczność to dwa modele, które kształtują nie tylko sposób podejmowania decyzji, lecz także to, jak wygląda codzienna praca. Kultury egalitarne, takie jak kraje skandynawskie, nie znoszą manifestowania różnic statusu. W kulturach hierarchicznych – jak arabskie – jasna struktura decyzyjna daje poczucie porządku i bezpieczeństwa.

Różne modele hierarchii pociągają za sobą różne sposoby podejmowania decyzji: albo kolektywnie, po konsultacjach w grupie, albo jednoosobowo, na podstawie autorytetu lidera. Tym samym zmienia się logika współpracy – od szybkiego domykania tematów w kulturach protransakcyjnych po długie procesy konsultacji i wzmacniania relacji w kulturach stawiających na więzi społeczne.

To, co w jednej kulturze jest zaletą, w innej może być utożsamiane z brakiem profesjonalizmu. Przykładem jest kreatywność – w Polsce często źródło dumy, w Niemczech potrafi być interpretowana jako dowód braku przygotowania. Podobnie z rytuałami: sposób podawania ręki, siła uścisku, długość kontaktu wzrokowego, dystans fizyczny czy tempo mówienia tworzą zestaw sygnałów, które inaczej odczytują różne kultury.

Do tego dochodzi ceremonialność – w tym zwyczaj wręczania prezentów. Znajomość tego, czego nie wypada podarować (jak alkoholu w krajach arabskich czy zegarów w Chinach), pozwala uniknąć faux pas i chroni relacje, które często mają dużo większe znaczenie niż jakiekolwiek dokumenty.

Komunikacja jest obszarem, w którym różnice kulturowe ujawniają się najmocniej. Bezpośredniość Niemców kontrastuje z wysokokontekstowym stylem Chińczyków, w którym znaczenie ukryte jest częściej między słowami, niż w samym komunikacie. Kraje arabskie wprowadzają dodatkowy element emocjonalności i relacyjności, sprawiając, że zanim dojdzie do sedna, trzeba zbudować nie tylko zaufanie, ale i właściwy nastrój rozmowy.

Jednym z największych wyzwań bywa jednak odmowa. W kulturach, które nie mówią wprost „nie”, cisza, formuły grzecznościowe lub wymijające stwierdzenia mogą być próbą ochrony relacji. Ich nieodczytanie skutkuje naciskiem, który wywołuje dyskomfort i blokuje dalszą współpracę.

Konflikty nie są problemem samym w sobie. Problemem jest sposób ich rozwiązywania. Bezpośrednie podejście Niemców często ściera się z potrzebą zachowania twarzy w Chinach lub troską o relację w kulturach arabskich. Gdy rozmówcy próbują rozwiązywać problem według własnych nawyków kulturowych, dochodzi do eskalacji. Ale gdy rozumieją logikę partnera, potrafią zachować spokój, oddzielić intencje od formy i znaleźć rozwiązanie akceptowalne dla obu stron.

Współpraca biznesowa nie zaczyna się przy podpisaniu umowy i nie kończy w momencie jej złożenia. Kultury wpływają na każdy etap transakcji: od pierwszego kontaktu, przez budowanie relacji, negocjacje, wdrażanie ustaleń, aż po codzienną współpracę zespołów międzynarodowych. To, co zaczyna się przy stole negocjacyjnym, później rozlewa się na procesy operacyjne, komunikację projektową i relacje pracowników. Dlatego tak ważne jest, by różnice kulturowe nie były wiedzą elitarną – muszą stać się elementem świadomości całego zespołu.

Największym sprzymierzeńcem w kontaktach międzykulturowych jest ciekawość. Nie ocena, nie „czytanie” intencji, nie przypisywanie winy, lecz próba zrozumienia, skąd bierze się dane zachowanie. Świadomość własnej kultury i kultury partnera, uważność w komunikacji, umiejętność słuchania, doprecyzowywania i wyjaśniania niejasności – to fundamenty bezpiecznej i efektywnej współpracy.

Różnice kulturowe nie są zagrożeniem. Stają się nim dopiero wtedy, gdy traktujemy je jako przeszkodę. Jeśli jednak patrzymy na nie jako na źródło wiedzy, kontekstu i nowych perspektyw – zaczynają wzmacniać relacje, a nie je burzyć. W świecie globalnych kontaktów biznesowych to właśnie ta umiejętność, bardziej niż jakakolwiek procedura, potrafi zdecydować o sukcesie.

 

Źródło grafiki: Freepik Premium