Koniec bezpłatnych praktyk absolwenckich. Od 2027 roku stażysta ma zarabiać co najmniej 3217,50 zł

Przez kilkanaście lat polskie przepisy pozwalały przedsiębiorstwom przyjmować absolwentów na praktyki bez obowiązku wypłacania im wynagrodzenia. Rozwiązanie wprowadzone w 2009 roku miało ułatwiać młodym ludziom zdobywanie pierwszego doświadczenia zawodowego i poznawanie zasad funkcjonowania przedsiębiorstw. W praktyce oznaczało jednak, że osoba wykonująca obowiązki w firmie mogła przez cały okres praktyki nie otrzymywać żadnego świadczenia finansowego.

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zamierza zmienić ten model. Przygotowana w październiku 2026 roku kolejna wersja projektu ustawy o stażach zakłada zastąpienie dotychczasowych praktyk absolwenckich nową formą zdobywania doświadczenia zawodowego, opartą na umowie o pracę na czas określony. Jednym z najważniejszych elementów reformy jest wprowadzenie obowiązkowego wynagrodzenia, którego wysokość ma być powiązana z płacą minimalną.

Dla przedsiębiorstw oznaczałoby to zmianę zasad organizowania praktyk, szczególnie w przypadkach, w których dotychczas nie przewidywano wynagrodzenia dla uczestników. Projekt obejmuje jednak nie tylko kwestie finansowe. Określa również maksymalną długość stażu, obowiązki dokumentacyjne pracodawców i sankcje za naruszanie przepisów.

Jedną z przyczyn przygotowania reformy są wyniki badań przeprowadzonych w 2023 roku. Wynikało z nich, że ponad jedna trzecia pracodawców oferowała wyłącznie bezpłatne praktyki, a kolejne niespełna 20 proc. przedsiębiorstw wypłacało wynagrodzenie tylko części praktykantów. Nawet w firmach, które decydowały się na odpłatność, wysokość świadczenia nie przekraczała 1800 zł.

Dane te pokazują, że bezpłatne praktyki nie były rozwiązaniem wykorzystywanym wyłącznie sporadycznie. Stanowiły jeden z funkcjonujących modeli organizowania pierwszych doświadczeń zawodowych, a w części przedsiębiorstw były jedyną dostępną formą współpracy z absolwentami. Projektowane przepisy mają zmienić tę sytuację poprzez wprowadzenie minimalnego poziomu wynagrodzenia i ujednolicenie podstawowych warunków odbywania stażu.

Obecne regulacje wynikają z ustawy z 17 lipca 2009 roku o praktykach absolwenckich. Zgodnie z nimi praktykę może odbywać osoba, która ukończyła co najmniej ośmioletnią szkołę podstawową lub gimnazjum, a w dniu rozpoczęcia praktyki nie ma jeszcze 30 lat. Przepisy dopuszczają zarówno praktyki odpłatne, jak i nieodpłatne, przy czym w przypadku wypłacania świadczenia obowiązuje ustawowy limit jego wysokości.

W 2026 roku maksymalna miesięczna kwota świadczenia za praktykę absolwencką wynosi 9612 zł. Ustawodawca określa więc obecnie górną granicę wynagrodzenia, ale nie zobowiązuje przedsiębiorstw do jego wypłacania. Nowy projekt ma odwrócić tę konstrukcję, ustanawiając minimalną kwotę należną osobie odbywającej staż.

Zgodnie z październikową wersją projektu minimalne wynagrodzenie za staż ma wynosić 65 proc. ustawowej płacy minimalnej. Ponieważ od 2027 roku najniższe wynagrodzenie za pracę ma wynosić 4950 zł brutto, minimalna miesięczna płaca stażysty odbywającego staż w pełnym wymiarze osiągnęłaby 3217,50 zł brutto.

Powiązanie wynagrodzenia stażowego z płacą minimalną oznacza, że jego wysokość będzie wynikała z obowiązującej w danym okresie ustawowej stawki. Projekt nie przewiduje więc jednej niezmiennej kwoty zapisanej niezależnie od poziomu wynagrodzeń w gospodarce, lecz mechanizm określający minimalną należność jako część najniższej pensji.

Dla osób rozpoczynających karierę zawodową będzie to zmiana w stosunku do obecnych zasad, zgodnie z którymi praktyka może odbywać się całkowicie bezpłatnie. Z perspektywy pracodawców oznacza natomiast konieczność uwzględnienia wynagrodzenia w kosztach organizowania staży. Dotyczy to szczególnie przedsiębiorstw, które dotychczas korzystały z możliwości przyjmowania absolwentów bez wypłacania im świadczeń.

Nowe rozwiązanie nie będzie jednak oznaczać, że każda osoba uczestnicząca w stażu otrzyma dokładnie 3217,50 zł brutto. Kwota ta stanowi projektowane minimum dla stażu realizowanego w pełnym wymiarze. Przepisy mają określać dolną granicę wynagrodzenia, a nie jednolitą stawkę obowiązującą wszystkich organizatorów.

Zmianie ma ulec również podstawa prawna odbywania stażu. Według najnowszej wersji projektu będzie on realizowany na podstawie umowy o pracę na czas określony. To istotna różnica w stosunku do dotychczasowego modelu praktyk absolwenckich, który funkcjonuje na zasadach określonych w odrębnej ustawie.

Projekt przewiduje, że staż będzie mógł trwać maksymalnie sześć miesięcy. Możliwe będzie zawarcie kolejnej umowy z tym samym organizatorem, ale łączny okres odbywania stażu nie będzie mógł przekroczyć wskazanego limitu. Oznacza to, że przedsiębiorstwo nie będzie mogło przedłużać współpracy w tej formule bez ograniczeń, zawierając z tą samą osobą kolejne umowy stażowe.

Wprowadzenie limitu czasu ma określić ramy korzystania ze staży jako formy zdobywania doświadczenia zawodowego. Jednocześnie umowa o pracę na czas określony ma stać się podstawą organizacji takiej współpracy, zastępując dotychczasowe zasady wynikające z ustawy o praktykach absolwenckich.

Nowe regulacje przewidują ponadto obowiązek wystawienia dokumentu potwierdzającego zakończenie stażu. Organizator będzie musiał przygotować zaświadczenie opisujące zadania wykonywane przez uczestnika oraz umiejętności zdobyte w okresie współpracy. Na wydanie dokumentu otrzyma siedem dni od zakończenia stażu.

Dla osoby zdobywającej pierwsze doświadczenia zawodowe oznacza to możliwość uzyskania formalnego potwierdzenia zakresu wykonywanych obowiązków. Przedsiębiorstwo będzie natomiast zobowiązane do udokumentowania przebiegu stażu, a nie jedynie potwierdzenia samego okresu jego odbywania.

Projekt przewiduje odrębne rozwiązania dotyczące osób małoletnich, które ukończyły szkołę ponadpodstawową, ale nie osiągnęły jeszcze pełnoletności. W ich przypadku minimalne miesięczne wynagrodzenie za staż ma wynosić 500 zł.

Jednocześnie ustawodawca zamierza wprowadzić możliwość dofinansowania takich staży ze środków Funduszu Pracy. Organizator zatrudniający małoletniego stażystę będzie mógł otrzymać 750 zł miesięcznie, pod warunkiem że staż obejmie co najmniej 120 godzin w miesiącu.

Rozwiązanie to różni się od ogólnych zasad wynagradzania stażystów. Osoby pełnoletnie odbywające staż w pełnym wymiarze mają zostać objęte minimalnym wynagrodzeniem powiązanym z płacą minimalną, natomiast dla wskazanej grupy małoletnich przewidziano niższą kwotę i możliwość uzyskania wsparcia przez organizatora.

Wprowadzenie dofinansowania ma znaczenie także z perspektywy przedsiębiorstw. Projekt zakłada bowiem, że przy spełnieniu warunku dotyczącego minimalnej liczby godzin możliwe będzie pozyskanie środków publicznych na organizację stażu osoby niepełnoletniej. Nie przedstawiono jednak w przywołanym materiale szczegółowego trybu ubiegania się o takie finansowanie.

Wraz z wprowadzeniem nowych obowiązków projekt przewiduje sankcje za ich nieprzestrzeganie. Przedsiębiorstwa naruszające przepisy dotyczące organizacji stażu będą mogły zostać ukarane grzywną od 2 tys. do 60 tys. zł.

Wśród wskazanych naruszeń znalazły się organizowanie fikcyjnych staży oraz niewypłacanie należnego wynagrodzenia. Oznacza to, że projektowane przepisy mają określać nie tylko obowiązki organizatorów, ale również konsekwencje ich niewykonywania. Ustawodawca zamierza w ten sposób wprowadzić mechanizm egzekwowania zasad dotyczących rzeczywistego przebiegu stażu i wynagradzania jego uczestników.

Dla pracodawców oznaczałoby to konieczność dostosowania procedur związanych z przyjmowaniem stażystów. Znaczenie będzie miało prawidłowe zawieranie umów, przestrzeganie maksymalnego okresu stażu, wypłacanie wynagrodzenia oraz wystawianie wymaganych zaświadczeń. Projektowana wysokość grzywien pokazuje, że naruszenia nowych obowiązków mają być traktowane jako wykroczenia zagrożone sankcjami finansowymi.

Szczegółowe zasady stosowania kar będą jednak zależeć od ostatecznego brzmienia ustawy. Obecnie przedstawione rozwiązania stanowią część projektu, a nie obowiązujących już regulacji.

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zakłada, że nowa ustawa o stażach zacznie obowiązywać 1 stycznia 2027 roku. Zastąpiłaby wówczas przepisy o praktykach absolwenckich funkcjonujące od 2009 roku, wprowadzając obowiązkową odpłatność, nowy model zawierania umów oraz dodatkowe obowiązki organizatorów.

Termin ten nie jest jednak ostateczny. Projekt znajduje się nadal na etapie prac legislacyjnych, a jego zapisy były już modyfikowane w kolejnych wersjach. Oznacza to, że zarówno szczegółowe warunki organizowania staży, jak i data rozpoczęcia stosowania nowych regulacji mogą jeszcze ulec zmianie.

Proponowana reforma ma istotne znaczenie dla przedsiębiorstw korzystających z praktyk absolwenckich jako sposobu pozyskiwania i przygotowywania przyszłych pracowników. Dotychczas przepisy umożliwiały organizowanie ich bez wynagrodzenia, natomiast nowy model zakłada zatrudnienie na podstawie umowy o pracę na czas określony i obowiązkową wypłatę świadczenia.

Dla absolwentów najważniejszą zmianą będzie wprowadzenie gwarantowanego wynagrodzenia oraz obowiązku dokumentowania zdobytych umiejętności. Dla firm oznacza to nowe koszty i wymagania organizacyjne, które będą musiały zostać uwzględnione przy planowaniu programów stażowych.

Jeżeli ustawa wejdzie w życie w zapowiadanym kształcie, od 2027 roku dotychczasowy model bezpłatnych praktyk absolwenckich zostanie zastąpiony rozwiązaniem opartym na zatrudnieniu i wynagrodzeniu. Ostateczny zakres reformy będzie jednak znany dopiero po zakończeniu procesu legislacyjnego.

Źródło: Forsal.pl, opracowanie własne